تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که هورمون استرس، یعنی کورتیزول، به مغز کمک می‌کند تا تجربیات عاطفی شدید را در هنگام شکل‌گیری حافظه اولویت‌بندی کند. این مطالعه به بررسی این موضوع پرداخته است که چرا لحظات استرس‌زا می‌توانند در ذهن ما به‌وضوح باقی بمانند.
برخی از خاطرات به‌راحتی در ذهن ما جا می‌گیرند. ممکن است فراموش کنید که سه روز پیش چه غذایی خورده‌اید، اما به‌خوبی به یاد داشته باشید که در چه مکانی بودید وقتی خبر ناگواری دریافت کردید یا در یک موقعیت تنش‌زا قرار گرفتید. وقتی احساسات در اوج خود هستند، مغز فقط به ثبت وقایع نمی‌پردازد، بلکه تصمیم می‌گیرد که چه چیزی شایسته یادآوری است.
جزئیات مطالعه
محققان دانشگاه ییل به بررسی تأثیر کورتیزول بر شکل‌گیری حافظه، به‌ویژه در تجربیات عاطفی شدید، پرداختند. در این مطالعه، ۲۶ بزرگسال در دو جلسه تصویربرداری مغزی شرکت کردند. قبل از جلسه اول، شرکت‌کنندگان ۲۰ میلی‌گرم هیدروکورتیزون، دارویی که مشابه کورتیزول در بدن عمل می‌کند، مصرف کردند و قبل از جلسه دوم، دارونما مصرف کردند.
در هر جلسه، شرکت‌کنندگان به تماشای جفت‌های تصویری پرداختند. برخی از این تصاویر عاطفی و تحریک‌کننده بودند و برخی دیگر خنثی. پس از هر جفت، آنها شدت واکنش عاطفی خود را ارزیابی کردند و روز بعد، آزمون حافظه‌ای انجام دادند تا ببینند کدام تصاویر را هنوز می‌توانند شناسایی کنند.
تأثیر کورتیزول بر حافظه
نتایج نشان داد که کورتیزول بر انتخاب تجربیات تأثیر می‌گذارد. بعد از مصرف هیدروکورتیزون، شرکت‌کنندگان بیشتر به یادآوری تصاویری پرداختند که به‌عنوان عاطفی‌تر ارزیابی کرده بودند. خاطراتی که حفظ کردند، معمولاً بار عاطفی بیشتری نسبت به آنهایی که فراموش کردند، داشتند. در حالت دارونما، این الگو معکوس شد و تصاویر با تحریک کمتر بیشتر به یاد آورده شدند.
تصاویر مغزی نشان می‌دهد که کورتیزول فعالیت شبکه‌های مغزی مرتبط با تشخیص اهمیت عاطفی و شکل‌گیری حافظه را تغییر می‌دهد. به‌عبارتی، مغز به اطلاعاتی که سیگنال عاطفی قوی‌تری دارند، بیشتر توجه می‌کند.
چرا لحظات استرس‌زا در ذهن باقی می‌مانند؟
مغز شما اطلاعات بسیار بیشتری را نسبت به آنچه می‌تواند به حافظه‌های ماندگار تبدیل کند، دریافت می‌کند. بیشتر لحظات عادی نیازی به ذخیره‌سازی دقیق ندارند. اما تجربیات عاطفی شدید متفاوت هستند. اگر چیزی تهدیدآمیز یا مهم به نظر برسد، به یادآوری آن می‌تواند به شما کمک کند تا در صورت بروز موقعیت مشابه، واکنش مناسبی نشان دهید.
کورتیزول بخشی از پاسخ استرسی بدن است و ممکن است به تغییر توجه به سمت اطلاعاتی که در آن لحظه به‌ویژه مهم به نظر می‌رسند، کمک کند. با این حال، این بدان معنا نیست که هر تجربه استرس‌زا به یک حافظه شفاف تبدیل می‌شود.
این مطالعه یک آزمایش کنترل‌شده کوچک بود که شامل یک دوز هیدروکورتیزون بود و نتایج آن نمی‌تواند به‌طور قطعی نشان دهد که آیا استرس روزمره یا مزمن به همان شیوه بر حافظه تأثیر می‌گذارد یا خیر.
نتیجه‌گیری
کورتیزول ممکن است به تعیین اینکه کدام تجربیات عاطفی بارزتر به عنوان حافظه شکل می‌گیرند، کمک کند. این یک سرنخ دیگر به ما می‌دهد که چرا برخی لحظات در ذهن ما عمیق‌تر از دیگران باقی می‌مانند.
